Novas, contos e cuentos

Su 27 de abrile de su 2026, a otantanoe annos dae sa morte de Antoni Gramsci, su pensamentu de su rivolutzionàriu de Abas est prus biu chi non mai, capatze de interrogare sas contradditziones de su presente nostru. Gramsci non fiat petzi unu polìticu cumpridu, ma fintzas un’osservadore atentu de sa chistione linguìstica. Pro issu su sardu non fiat unu dialetu segundàriu, ma sa limba profunda de sa terra sua. Si Gramsci aeret bìnchidu sa batalla sua forsis dìamus àere connotu un’àtera istòria pro sa limba sarda. Sos cumpàngios suos in sa Rùssia soviètica, a pustis de sa rivolutzione de su 1917, aiant dadu vida a sa polìtica de sa korenizacija, est a nàrrere sa rivitalizatzione e s’impreu ufitziale de sas limbas de minorias sutammìtidas dae su tzentralismu zarista russu. A banda sas evoluztiones de sas acontèssidas istòricas de su sèculu coladu (e si Gramsci aeret bìnchidu, oe prus de unu nde diat faeddare male), s’eredidade sua nos narat chi non b’at ematzipatzione polìtica sena unu rec...

Cras est su 28 abrile. Sa Die de sa Sardigna. In Cussìgiu regionale amus a assìstere a su matessi copione: parlatas istitutzionales rituales e formatadas e, si tenimus agigu de sorte bona, pagas paràulas in sardu a concruos de arresonu dae parte de chie, sas àteras dies de s'annu comùnicat petzi in italianu. In programma non b’est s'esecutzione de su Va’ Pensiero de Verdi (cosa chi ant fatu s’annu coladu e chi cun sa giagarada de sos piemontesos de su 1794 bi deghet comente una fita de ananas in intro de una seada). Ma est àteru chi cherimus nàrrere sustentende chi tocat a cambiare mùsica. Una vacàntzia bòida Ca cras, che a semper da cando b’est, tzelebramus sa "festa natzionale de su pòpulu sardu" serrende sas iscolas. Che chi sos antepassados nostros, cando chi fiant dispatzende·nche a sos funtzionàrios sabàudose de Castello, esserent gherrende pro intregare a sos pitzocos de unu cras una die de sonnu arretradu, una nadada in mare o unu brincu a su sartu in chirca d...

  Su cantu a tenore, reconnotu dae s'Unesco comente Patrimòniu immateriale de s'Umanidade, rapresentat una de sas prus arcàicas e profundas espressiones musicales de su Mediterràneu. Custa forma de cantu corale polifònicu, bene presente in su territòriu de custa Unione de Comunes, tenet un'istrutura a bator boghes: sa boghe (sa solista chi cantat su testu) e su coro cun in intro su bassu, sa contra e sa mesu boghe. S’armonia issoro no est petzi mùsica, ma unu pilastru de s'identidade sotziale sarda. Sa limba sua est sa de sa poesia (su chi li narant logudoresu) ma ogni bidda tenet sa “moda” sua, ormina identitària chi sos cantores custoint cun orgòlliu. Oe, mescamente gràtzias a intèrpretes giòvanos, custa eredidade est mantesa bia intre cuntestos antigos e iscenàrios modernos. 1) Bitzi Collocadu intre su Nugoresu e sa Baronia arta, Bitzi est una de sas capitales de su cantu a tenore sende chi at esportadu custa traditzione peri sos palcoscènicos de totu su mundu. In in...

Si fiais pensende chi su Repertòriu grafemàticu sardu podiat èssere sa solutzione pro nche brincare sa cuntierra in contu de Limba sarda comuna, sa nova de custas oras est chi fintzas custu repertòriu est oramai superadu. Cun una delìbera aprovada a de note, sa Giunta at istabilidu chi a s’elencu de sos grafemas tocat de b’annànghere sos de s’alfabetu ogàmicu de su sardu antigu. Ma sa nova no est petzi custa. Sa Regione at fintzas istantziadu 2 milliones de èuros pro agiornare sa cartellonìstica istradale de sos tzentros abitados. Dae como in susu su nùmene de sas biddas e de sas tzitades no at a èssere petzi in italianu e in sa variante locale: intro de su 29 de freàrgiu de annoas sos Comunes b’ant a dèvere pònnere fintza su nùmene in sardu antigu impreende sos caràteres liniares ogàmicos. Sa chistione pariant serrende·la giai a sero, ma s’allega est durata fintzas a note-note ca petzi a concruos ant disinnadu de no impreare - pro s’iscritura in sardu antigu - sos cartellos chi conno...

B'at unu logu in Thiniscole ue su tempus paret currende prus a bellu pro permìtere a su pensamentu de cùrrere prus lestru: est sa Biblioteca comunale "Grazia Deledda", su coro tzitadinu de su sistema bibliotecàriu urbanu. No est unu depòsitu de libros ebbia, ma unu presìdiu sotziale essentziale, un'ispàtziu ue sa comunidade s'agatat pro crèschere, pro istudiare e pro si cunfrontare. Est inoghe chi òperant sas bibliotecàrias, figuras de primore chi, cun cumpetèntzia e aficu fitianu, frunint sas rispostas giustas a sos bisòngios de cada letore, trasformende cada rechesta in un'oportunidade de iscoberta. Pro chi custu servìtziu siat galu prus a curtzu a sos tzitadinos, como chi est intrada s’ora legale, dae lunis su 30 de martzu sa vida culturale de sa tzitade at a sighire unu ritmu nou. In sa sede printzipale de Thiniscole sas ghennas s'aberint cada mangianu, dae su lunis a sa chenàbura, dae sas 9 a sas duas, oferende - in prus de su servìtziu de prèstidu -...

Su caminu conca a sa valorizatzione prena de su sardu lompet a traguardos noos. Cun gosu prus chi non mannu, s’isportellu linguìsticu de s'Unione de sos Comunes de su Monte Arvu annùntziat chi tres corsistas ant coladu  - in s’Universidade de Tàtari - sas proas iscritas e orales pro sa tzertificatzione linguìstica regionale de livellu B2. Custu traguardu est su resurtadu de s’aficu issoro (b’at de lis torrare gràtzias mannas a Cosimo, a Franca e a Teresa) e de sa calidade de sos cursos ativados gràtzias a sos bandos TuLiS (LR 22/2018). In unu panorama ue mancant percursos ispetzìficos e calibrados conca a sos livellos de su QCER (su cuadru de riferimentu europeu pro sas limbas), custos cursos ant dimustradu chi una formatzione bene progetada e bene acumprida podet fàghere sa diferèntzia. Sos dischentes, cun custos cursos, ant achiridu sas cumpetèntzias pro colare sas proas de iscurtu e cumprensione de testos orales cumprensione e anàlisi crìtica de testos iscritos padronà...