Novas, contos e cuentos

Serramus como cun sa publicatzione de unu traballu de s'Uls Monte Arvu in contu de limba sarda e IA. Inoghe sa prima , sa segunda e sa de tres partes IV. Visiones benidoras. Una limba bia ca est ùtile Su tempus benidore de sa limba sarda in s'era de s'intelligèntzia artifitziale non pertocat petzi sa subravivèntzia de unu còdighe comunicativu, ma sa capatzidade nostra de istare in sa modernidade sena nde pèrdere s'ànima. S'alternativa no est intre "traditzione" e "innovatzione", ma intre estintzione muda e presèntzia ativa. Su sardu cras non devet èssere una limba difesa cun nostalgia, ma una limba seberada cada die ca est capatze de ofèrrere solutziones, significados e bellesa in su mundu iper-connessu. Sa biodiversidade de sos datos: unu valore globale B’at unu cuntzetu chi est oramai tzentrale in sas dibatas èticas in contu de IA: sa biodiversidade de sos datos. Pròpiu comente un'ecosistema naturale est prus resistente cando est ricu de d...

Sighimus cun sa publicatzione de unu traballu de s'Uls Monte Arvu in contu de limba sarda e IA. Inoghe sa prima e sa segunda parte III. Casos de impreu e aplicatziones pràticas S’intelligèntzia artifitziale non giuat a "cunservare" ebbia sa limba, che chi issa esseret unu repertu in formalina, ma a nde fàghere un’istrumentu funtzionale. In su 2026, una limba est bia si est ùtile. Si la potzo impreare pro impostare s'isvèllia, pro cumprèndere unu documentu burocràticu o pro pònnere a giogare unu pitzinnu, tando cussa limba tenet unu benidore in dae in antis suo. Sa "Domòtica de s'identitade": assistentes vocales e Smart home Su primu e su prus lestru campu de batalla est su de s'interfaghe vocale. Imaginemus·nos unu smart speaker chi non si lìmitet a rispòndere in un'italianu ma chi cumprendat e faeddet in sardu. Sa cosa diat tènnere un’utilidade sotziale sua. Pro sos mannos, chi a s’ispissu s’agatant mègius cun sa limba nadia issoro chi non cun ...

Sighimus cun sa publicatzione de unu traballu de s'Uls Monte Arvu in contu de limba sarda e IA. Inoghe sa prima parte II. Su disafiu tècnicu de su sardu, "low-resource language" Si sos datos sunt su petròliu nou, su sardu est in una cunditzione de sicagna estrativa. Cunforma a su chi si narat in su campu de s'elaboratzione de su linguàgiu naturale (Nlp, Natural language processing), su sardu est classificadu comente unu Low-Resource Language (Lrl), est a nàrrere una limba cun pagas resursas a beru. Custa eticheta non definit sa dignidade culturale de sa limba, ma sa disponibilidade sua in formados chi sas màchinas potzant "mastigare": testos digitalizados, currègidos, etichetados e, mescamente, bundantes. Su "Data Hunger" e su fàmene de sos algoritmos Sos Large language models (Llm) modernos, comente sos chi tenent sas IA prus avantzadas de su 2026, sunt ladros de datos. Pro imparare a sintetizare unu pensu coerente in inglesu o in italianu, s’ant ...

  Su cantu a tenore, reconnotu dae s'Unesco comente Patrimòniu immateriale de s'Umanidade, rapresentat una de sas prus arcàicas e profundas espressiones musicales de su Mediterràneu. Custa forma de cantu corale polifònicu, bene presente in su territòriu de custa Unione de Comunes, tenet un'istrutura a bator boghes: sa boghe (sa solista chi cantat su testu) e su coro cun in intro su bassu, sa contra e sa mesu boghe. S’armonia issoro no est petzi mùsica, ma unu pilastru de s'identidade sotziale sarda. Sa limba sua est sa de sa poesia (su chi li narant logudoresu) ma ogni bidda tenet sa “moda” sua, ormina identitària chi sos cantores custoint cun orgòlliu. Oe, mescamente gràtzias a intèrpretes giòvanos, custa eredidade est mantesa bia intre cuntestos antigos e iscenàrios modernos. 1) Bitzi Collocadu intre su Nugoresu e sa Baronia arta, Bitzi est una de sas capitales de su cantu a tenore sende chi at esportadu custa traditzione peri sos palcoscènicos de totu su mundu. In in...

    Sàpadu su 21 de freàrgiu s'Universidade de sa Tertza Edade de Thiniscole at dedicadu una die intrea a Lodè e a sos iscusòrgios culturales suos, acumpangiada dae s'Ufìtziu Limba Sarda de s'Unione de sos Comunes de su Monte Arvu. Una bìsita rica e partetzipada, ghiada in sardu e in italianu, chi at permìtidu a sos visitadores de aprofundire temas ligados a su muralismu, a s'istòria de sa bidda, a sas genias architetònicas traditzionales e a su patrimòniu religiosu de custa comunidade. A pustis de una passigiada in sas carreras de sa bidda medievale, tra contos de istòria locale e memòrias populares, su grupu at mandigadu in pare, cumpartzinde màndigos isulanos che panadas oschireras e uruglietas lodinas in pare a binos sardos, in antis de sighire cara a unu de sos logos prus ammajadores de su territòriu: sas Domus de Janas de Janna Oriavula. Inoghe sos partetzipantes ant pòdidu iscobèrrere s'orìgine de su su nùmene locale, sa cala de sos naneddos, chi dae an...

  In ocasione de sa Die internatzionale de sa limba materna (21 de freàrgiu), s'Ufitziu de sa limba sarda de s'Unione de sos Comunes de su Monte Arvu cheret contribuire a unu resurtadu chi totu cantos cherimus: su de nche torrare su sardu a sas domos. Sos operadores de s’isportellu ant istèrridu unu "manualeddu" pro ghiare babbos, mamas e mannos in sa crèschida linguìstica de criaduras e minores.  Tres sunt sas metodologias inditadas in su manualeddu: 🏠 Minority Language at Home (MLAH): su sardu comente limba printzipale de sa famìlia. 👤 One Person, One Language (OPOL): unu genitore faeddat in sardu, s’àteru in italianu. ⏰ Time and Place: momentos de sa die e logos de sa domo in ue si impreat su sardu Agiudu serbit? S’Ufìtziu est a disponimentu pro consulèntzias personalizadas, cursos e attividades.  Cando: Dae su lunis a sa chenàbura a banda de mangianu, cun apuntamentu pigadu in antis. 📞 Cuntatos: 0784 878648 (int. 5) | cultura.unionemontalbo@gmail.com   ...

  Salude! Compila custu cuestionàriu , aprontadu dae s'Ufìtziu de sa limba sarda de s'Unione de sos Comunes de su Monte Arvu, dende·bi atentzione manna. Deves seberare una risposta pro cada dimanda. Tzertu, est possìbile chi nde chèrgias dare prus de una, ma non podes. Duncas sèbera sa chi si nch'acùrtziat de prus a sa visione tua. E non timas chi ti essat unu modellu chi non pensaias :) https://forms.gle/A8taD92PGTDgQwt18 

  'In ue s'abba contat sa vida - un'istùdiu biològicu de s'acuìferu de su Montalbo' realizadu dae sa Lìbera Universidade de Bruxelles   pro sa Reserva de sa Bioisfera MAB UNESCO Tepilora Riu Pasada e Montearvu. Presentada de sos resurtados de s'istùdiu biològicu in contu de s'acuìferu de su Montalbo pro sa Reserva de sa Bioisfera “Tepilora Rio Posada e Montalbo”, Nùgoro, in sa Sala consiliare de su Comunu de Nùgoro in Carrera de Dante 44, chenàbura   mangianu, su 13 de freàrgiu de su 2026 a sas 10

  Su 4 de freàrgiu est   sa Die Mundiale contra a su cancru, istituida dae s'Organizatzione Mundiale de sa Sanidade, cun su patrotzìniu in Itàlia de sa FAVO e de s'AIOM. Est una data chi servit a atentzionare sa gente in contu de unu tema dìligu: sa netzessidade de investire in preventzione, in diàgnosis primidias e in istiles de vida sanos, ma fintzas in su valore de sa chirca iscientìfica, de s'innovatzione terapèutica e de sa calidade de sos percursos de cura. Una die chi nos invitat a nos arrèschere, a meledare   e a torrare a annoare s'aficu cara a unu problema   chi pertocat totu cant@s. “Pro totu s@s chi non bi l’ant fata, pro totu s@s chi sunt galu in gherra e pro totu s@s chi ant bìnchidu”

  Dirigentes e Dotzentes istimados, s'Ufìtziu de sa Limba Sarda de s'Unione de sos Comunos de su Montearvu s’incumandat a bois in ocasione de sa Die Internatzionale de sa Limba Materna, tzelebrada cada annu su 21 freàrgiu pro more de s'UNESCO pro promòvere sa limba nadia, sa diversidade linguìstica e culturale e su valore de su multilinguismu. Custa festa, istituida su 1999 e reconnota dae s'Assemblea Generale de sas Natziones Unidas su 2007, naschet pro ammentare un'acadessimentu tristu, ma fundamentale, pro s'istòria de sos deretos linguìsticos: su 21 de freàrgiu de su 1952 sa politzia pakistana ochit unos cantos istudiantes bengalesos de s'Universidade de Dacca, pitzinnos giòvanos chi fiant manifestende   pro su reconnoschimentu de su bengalesu che a limba ufitziale. Dae tando, custa data est sìmbulu universale de sa defensa de sas limbas e de sas identidades culturales. Pro su territòriu nostru, ricu de istòria, traditziones e mescamente de una lim...

  Su sardu no est petzi memòria, ma un'istrumentu biu pro sos tempos presente e benidore de custu logu. Est pro custu chi s'Ufìtziu de sa limba sarda de s'Unione de sos Comunes de su Monte Arvu annùntziat s'aberta de sas iscritziones pro unu tziclu nou de cursos de formatzione, gratùitos , indiritzados a sos dipendentes de sa Pùblica amministratzione de sas 9 biddas e a totu sos tzitadinos . S'initziativa pertocat sas comunidades de Thiniscole , Bitzi , Lodè , Lùvula , Onanie , Orune , Osidde , Pasada e Torpè e est parte de su programma regionale TuLiS (Tutela de sas limbas de Sardigna) pro su triènniu 2025-2027 (lege 482 de su 1999 e leges regionales 6 de su 2012 e 22 de su 2018). Su pianu formativu “ Glocale e digitale ” movet dae sas notziones de base pro nche lòmpere a s’impreu ispetzialìsticu de sa limba: Livellu base (dae s’11 de freàrgiu): 15 letziones online, cada mèrcuris a sas 6 de merie, in contu de Fonètica e de Ortografia , cunfrontende sas variedade...

  Sa Regione sarda at postu resursas pro su triènniu 2026-2028 in contu de cuntrastu a s’ispopulamentu. Sa misura previdet s'erogatzione de contributos diretos pro cada fìgiu (nàschidu, adotadu o retzidu in afidamentu preadotivu) in favore de nùcleos familiares chi sèberant de istare in biddas chi non lompent a sos 5mìgia abitantes. Pro garantire sa continuidade de custu sustegnu sa Regione at autorizadu un’impignu de ispesa chi punnat a dare istabilidade e prospetivas a chie disinnat de formare o de fàghere crèschere in cue sa famìlia sua. Pro su 2026 s’istantziamentu est de 51,4 milliones; su matessi pro s’annu a pustis; 50 milliones pro su 2028. S'agevolatzione no est petzi pro sos residentes istòricos chi detzident de abarrare in bidda issoro, ma punnat a pònnere in parte fintzas a sos abitantes noos chi a cue si nche tramudant sa residèntzia. Petzi pro su primu annu b’at 320.570,82 èuros pro Bitzi, 163.002,11 èuros pro Lodè, 173.868,92 pro Lùvula, 54.334,04 èuros pro Onani...

  Sos tretos luvulesos de “Sos Enatos” - est cosa chi ischimus - sunt candidados pro ospitare s’Einstein Telescope, su progetu ambitziosu pensadu pro istudiare sas undas gravitatzionales. Ma s’iscièntzia no est fata petzi de machinàrios. Pro custu su Consòrtziu interuniversitàriu pro s’Universidade telemàtica de sa Sardigna (Unitel Sardegna) at annuntziadu una seletzione pùblica pro reclutare figuras crae a tretu de acumpangiare su territòriu in custa rivolutzione iscientìfica. Pro mèdiu de custu avisu si cherent individuare bator divulgadores territoriales e duos prepostos a su suportu organizativu e a sos servìtzios de òrdine. Sos primos bator ant a èssere sas “boghes” de su progetu cun sa tarea de dialogare cun sas comuniddaes in contu de s’Et e de s’importàntzia sua. In pagas paràulas unu ponte intre su mundu de sa chirca universitàrias e sos tzitadinos. Sos àteros duos ant a èssere imbetzes su “motore” de sos eventos, gestende sos flussos de sos bisitadores in sos isportellos ...

Est ufitziale. Sunt comintzadas a nou sas atividades de s’Ufìtziu de sa limba sarda de s’Unione de sos Comunes de su Monte Arvu. Finas a su 30 de santugaine de su 2027 sos operadores de isportellu abarrant a disponimentu de sos tzitadinos, sìngulos e assotziados, de sas famìlias e de sas iscolas de sas biddas de Thiniscole, Pasada, Torpè, Lodè, Bitzi, Lùvula, Onanie, Orune e Osidde. Chie si siat podet pedire un’agiudu, una consulèntzia, una tradutzione, una collaboratzione a s’istrutura iscriende una mail a cultura.unionemontalbo@gmail.com, telefonende a su 0784878648 (internu 5) o benende a ufìtziu sighende sos oràrios de aberta. Lunis dae sas 08:00 a sas 14:30 Martis dae sas 08:00 a sas 14:00 Mèrcuris dae sas 08:00 a sas 14:30 Gioja dae sas 08:00 a sas 11.00 Chenàbura dae sas 08:00  a sas 12:00 Luego ant a comintzare fintzas sas atividades culturales (sighit su progetu in Locos de Cultura ) e sos cursos de limba sarda. Duos los faghimus online in riferimentu a sa gràmmatica ...

  S'Unione de sos Comunos de su Montearvu at retzidu unu mentovu ispetziale in su Prèmiu “Bonas Pràticas 2025” in s'àmbitu de sos Istados Generales de sas Tzitades Intelligentes , fatu in Pàdua su 20 e 21 santugaine. Su reconnoschimentu l’ant dadu pro su progetu “Locos de Cultura”, initziativa istratègica chi pertocat noe comunidades de sa Sardigna – Bitzi, Lodè, Lùvula, Onanie, Orune, Osidde, Pasada, Thiniscole, Torpè - unidas dae sa voluntade de avalorare sa limba sarda e su patrimòniu culturale locale pro mèdiu de ainas innovativas, inclusivas e sustenìbiles. Sos Istados generales de sas tzitades intelligentes , lòmpidu a sa de ses editziones, est su grandu eventu annuale chi riunit in Pàdua sa community de City Vision . Prus de 1000 partetzipantes intre amministradores e dirigentes de sa Pùblica Amministratzione, impresas, ricercadores e innovadores de cada regione italiana si sunt addobiados pro cumpartzire esperièntzias, progetare solutziones e torrare a definire su tem...

  Sa Sardigna, cun sa rica cultura sua, istòria manna e ambiente ùnicu, est unu terrinu saliosu pro unu progetu de annestru ambientale chi intritzat antropologia e sas connoschèntzias locales. Cust’atzione, in intro de su progetu ABBA de su CEAS Montalbo de Lodè e de su Cumunu de Lodè,  mirat a sensibilizare sos partetzipantes de cantu importante est s'amparu de s'ambiente, avalorende sas traditziones e sos mitos ligados a s'abba, promovende pràticas de rispàrmiu ìdricu. Compidare s'Antropologia culturale pro cumprèndere su raportu intre sas comunidades e sas risursas ìdricas e su significadu culturale de s'abba in sa sotziedade sarda: custa fiat sa punna. S'abba che a unu deretu umanu e cuntierras in contu de risursas ìdricas; pro more de s'antropologia podimus analizare galu de prus su ligàmene fungudu intre abba, cultura e istòria de sa Sardigna, cun una mirada cara a s'istùdiu de sos creìngios, de sas traditziones e de s'ispiritualidade sarda...