Novas, contos e cuentos

 Adiosu Bachire', a ti connòschere in sos artos chelos

Amus dadu lughe a su primu nùmeru de ‘Su Monte Arvu’, su gazetinu de custu Ufìtziu de sa limba sarda. Su giornaleddu, indiritzadu a sas 9 comunidades de custa Unione de comunes, naschet cun sa punna de promòvere su sardu die cun die torrende·li sa dignidade chi meresset. Lu podes iscarrigare in pdf dae inoghe https://drive.google.com/file/d/1xiwMcYo6cj9Yr0S7mJZHdRtjGquBgLwa/view?usp=sharing . Faghe·ti·nde imprentare carchi còpia (una pro te e calicuna pro la donare a chie cheres) in tipografia o in copisteria in su formadu de 4 pàginas in unu fògiu A3. Ti torramus gràtzias pro s’atentzione.

S'Unione de sos Comunes de su Monte Arvu at publicadu su calendàriu ufitziale de sos collòchios de seletzione relativos a su bandu pro sa seletzione de operadores voluntàrios de impreare in sos progetos de Servìtziu tzivile universale. S'avisu interessat sos candidados de sos progetos denominados "RA.DI.C.I. - Racconti di Comunità Identitarie", "Orme leggere sui sentieri inclusivi", "Tra le pagine, le persone" e "Culturanima". Sas proas seletivas sunt in presèntzia sa die de lunis su 22 de làmpadas, comintzende dae sas 9 de mangianu in Thiniscole, in sa sede de s'Unione de sos Comunes de su Monte Arvu in carrera de Isalle snc (intrende dae carrera de Flumendosa). Sos voluntàrios cheret chi si presentent a s’ora issoro, istabilida cunforma a su còdighe de sa sede e a su nùmeru pròpiu de riferimentu de sa dimanda. Est de importu mannu a s’ammentare chi sa publicatzione de su calendàriu tenet valore de notìfica e chi s’ausèntzia sena mot...

Cun sa lòmpida de s'istajone istiale, su Comune de Thiniscole introduit una novidade pro sa gestione de su decoru urbanu e de sa viabilidade tzitadina. Dae su 1 de làmpadas e finas a su 30 de cabudanni, b’at oràrios noos pro s’espositzione de sa regorta diferentziada in contu de utèntzias non domèsticas. Cunforma a sas dispositziones noas, sos titulares de ristorantes, tzilleris e atividades cummertziales devent providire a su cunferimentu de sas fratziones de ùmidu, pabiru e plàstica petzi cando sunt serrende e, in cada manera, intro e non prus a tardu de sas 2 de note. Unu sèbereu chi, narant dae s’amministratzione e dae sos Servìtzios de igiene urbana, tenet una punna dòpia. A un’ala si cheret minimare sa pressione in su tràficu veiculare a de die, reduende s'interferèntzia de sos mezos in sas carreras prus traficadas. A s’àtera sa punna printzipale est sa de garantire su cunfortu màssimu a sos residentes e a sos turistas evitende discumbènios e istorbos visivos e olfativos....

Sa cramada eletorale de su 7 e e de s’8 de làmpadas at interessadu bator biddas de s'Unione de sos Comunes de su Monte Arvu cun novidades e duas cunfirmas. Sa novidade prus manna bi l’amus in Lodè, in ue b’at àpidu unu terremotu polìticu. Sa sìndiga uscente Antonella Canu, chi su 2020 nche l’aiant sètzida a pustis de una cursa in solitària, at pèrdidu contra a Gino Franco Ruiu chi at intertzetadu su disìgiu de cambiamentu de sa comunidade conchistende 675 preferèntzias, su 68,81% de sos votos. Canu s’est firmada a su 31,19% (306 votos). Custu “ribaltone” s’est acumpridu in unu cuntestu partetzipativu minimadu, cun s’afluèntzia falada dae su 62,53% de ses annos a como a su 59,84% de custu giru. A s’imbesse sos resurtados de Osidde: fintzas como b’at àpidu una lista ebbia e sa cosa at permìtidu sa cunfirma de su sìndigu uscente Antonio Serafino Doneddu, premiadu fintzas dae un’afluèntzia prus arta de sa borta colada: dae su 66,85% a su 68,48%. In Pasada sa frammentatzione polìtica a...

Unu logu amparadu ue est possìbile a abèrrere su libru de sas dudas e de sas timòrias (cumpartzende·las cun àtere in pare cun sas passiones) sena timire giudìtziu angenu perunu. Est cun custu ispìritu chi su Tzentru pro sa famìlia, in intro de su Plus de Thiniscole, est presentende su progetu “Non siamo soli”, unu tziclu de grupos de iscurtu e de cumpartzimenta pensadu pro sos pitzocos dae sos 14 a sos 17 annos e chi comintzat a metade de mese. S’idea naschet cun sa punna de dare sas mègius rispostas a sos bisòngios registrados in su territòriu, intertzetende sa sensatzione de isulamentu, sas timidesas o sas malecumpresas familiares chi sos giòvanos, a bortas, connoschent in sa fase de sa crèschida issoro. S'isportellu oferit un'ispàtziu seguru e istruturadu pro istimulare unu mègius connoschimentu de cada unu, pro imparare a gestire sos sentidos e pro chi cada partetzipante si sentat acòllidu e cumpresu. Bases de cada addòbiu ant a èssere su rispetu retzìprocu, s'iscurtu e...

Serramus como cun sa publicatzione de unu traballu de s'Uls Monte Arvu in contu de limba sarda e IA. Inoghe sa prima , sa segunda e sa de tres partes IV. Visiones benidoras. Una limba bia ca est ùtile Su tempus benidore de sa limba sarda in s'era de s'intelligèntzia artifitziale non pertocat petzi sa subravivèntzia de unu còdighe comunicativu, ma sa capatzidade nostra de istare in sa modernidade sena nde pèrdere s'ànima. S'alternativa no est intre "traditzione" e "innovatzione", ma intre estintzione muda e presèntzia ativa. Su sardu cras non devet èssere una limba difesa cun nostalgia, ma una limba seberada cada die ca est capatze de ofèrrere solutziones, significados e bellesa in su mundu iper-connessu. Sa biodiversidade de sos datos: unu valore globale B’at unu cuntzetu chi est oramai tzentrale in sas dibatas èticas in contu de IA: sa biodiversidade de sos datos. Pròpiu comente un'ecosistema naturale est prus resistente cando est ricu de d...

Sighimus cun sa publicatzione de unu traballu de s'Uls Monte Arvu in contu de limba sarda e IA. Inoghe sa prima e sa segunda parte III. Casos de impreu e aplicatziones pràticas S’intelligèntzia artifitziale non giuat a "cunservare" ebbia sa limba, che chi issa esseret unu repertu in formalina, ma a nde fàghere un’istrumentu funtzionale. In su 2026, una limba est bia si est ùtile. Si la potzo impreare pro impostare s'isvèllia, pro cumprèndere unu documentu burocràticu o pro pònnere a giogare unu pitzinnu, tando cussa limba tenet unu benidore in dae in antis suo. Sa "Domòtica de s'identitade": assistentes vocales e Smart home Su primu e su prus lestru campu de batalla est su de s'interfaghe vocale. Imaginemus·nos unu smart speaker chi non si lìmitet a rispòndere in un'italianu ma chi cumprendat e faeddet in sardu. Sa cosa diat tènnere un’utilidade sotziale sua. Pro sos mannos, chi a s’ispissu s’agatant mègius cun sa limba nadia issoro chi non cun ...

Sighimus cun sa publicatzione de unu traballu de s'Uls Monte Arvu in contu de limba sarda e IA. Inoghe sa prima parte II. Su disafiu tècnicu de su sardu, "low-resource language" Si sos datos sunt su petròliu nou, su sardu est in una cunditzione de sicagna estrativa. Cunforma a su chi si narat in su campu de s'elaboratzione de su linguàgiu naturale (Nlp, Natural language processing), su sardu est classificadu comente unu Low-Resource Language (Lrl), est a nàrrere una limba cun pagas resursas a beru. Custa eticheta non definit sa dignidade culturale de sa limba, ma sa disponibilidade sua in formados chi sas màchinas potzant "mastigare": testos digitalizados, currègidos, etichetados e, mescamente, bundantes. Su "Data Hunger" e su fàmene de sos algoritmos Sos Large language models (Llm) modernos, comente sos chi tenent sas IA prus avantzadas de su 2026, sunt ladros de datos. Pro imparare a sintetizare unu pensu coerente in inglesu o in italianu, s’ant ...

Comintzamus oe cun sa publicatzione de unu traballu de s'Uls Monte Arvu in contu de limba sarda e IA I. Introdutzione. Su paradossu de sa Babele digitale In su panorama tecnològicu de su 2026, s’intelligèntzia artifitziale no est prus una promissa pro s’imbeniente, ma s'infrastrutura invisìbile chi mèdiat oramai cada interatzione nostra cun su mundu. In custu iscenàriu, sa limba no est petzi unu mèdiu de comunicatzione, ma su còdighe-càntaru de s'identidade. Pro su sardu, e pro medas àteras limbas minoritàrias europeas, s'est aberende unu bìviu istòricu: punnare a su museu de sos limbàgios dialetales o artziare de livellu conca a una "limba aumentada" capatze de abitare sos microchip. S'umbra de s'estintzione digitale Su cuntzetu de estintzione linguìstica nch’est lòmpidu a dimensione noa: s'invisibilidade algorìtmica. Una limba chi non s’agatat in sas bancas de datos de OpenAI, de Google o de Meta est una limba chi, pro su sistema-mundu digitale, ...

Chenàbura colada, sa sala de sa fundatzione Farris-Tedde at ospitadu unu cunfrontu carcu de passione intelletuale e de connoschèntzias fungudas in ocasione de sa presentada de su libru de Andrea Locci, "L’illusione della tradizione", imprentadu dae Iskra. A s’initziativa, organizada dae s’Universidade de sa de Tres edades de Thiniscole e moderada cun pretzisione dae Angelo Canu de su servìtziu Cultura de custa Unione de Comunes, b’ant pigadu parte s’autore e sa chircadora Noémie Podda, intrados cun garbu in sas tramas articuladas chi definint oe su patrimòniu populare de s’ìsula. Su criu de su libru de Locci nch’est in cussa làcana fine-fine ma detzisiva: sa chi partzit s’eredade populare autèntica dae sos contos cosidos dae pagu a inghìriu de sos bisòngios de identidade polìtica o, peus, de mercadu turìsticu. Sighende una caminera istòricu-teòrica, s’autore at pòdidu nàrrere comente sa paràula “traditzione” est prus de un borta unu cuntenidore ambìguu. Mentovende sos traball...

THINISCOLE - Su 23 de maju, in sos locales de s’ex Poa de carrera de Verdi, b’at un’apuntamentu polisportivu ispetziale: s’Istellas sport challenge, unu torneu aprontadu dae s’assòtziu Istella Events. Custa iscuadra de giòvanos under 20, ghiada cun entusiasmu mannu dae sos pitzocos Antonio Amabile, Mattia Taberlet, Daniele Murgia, Giovanni Piras e Giorgio Pusceddu, dat galu cunfirma de comente sa Generatzione Z, medas bortas minispretziada, potzat èssere motore de agregatzione comunitària e de disaogu positivu pro unu territòriu intreu. Su programma de sa manifestazione presentat una non-stop de adrenalina e de cumpetitzione sana. Sos disafios comintzant a sas 5 de borta de die cun su torneu de basket duos contra a duos "Chi segna regna", sighende·bi·la a sas 7 cun su badminton dòpiu firmadu "I più forti volano". Sa manifestatzione sighit a sas 9 cun su torneu sìngulu de ping-pong "Colpo su colpo" e cun s’"Arena dei Gladiatori”, match esplosivos de b...

A pustis de sa resessida manna de s’annu coladu, cun sa bidda baroniesa in festa su fine de chida de sa Purussima, sa Pro Loco de Thiniscole est in motu pro dare torra ondras a unu de sos iscusòrgios suos prus pretziosos. Sa màchina organizativa de "Prentziande sa Pompìa", sa kermesse culturale e enogastronòmica dedicada a s’agrùmene locale tìpicu e raru, s'est duncas ativada pro sa segunda editzione chi est giai programmada pro su 19 e su 20 de nadale. S'obietivu est su repìtere e de megiorare sos resurtados de s'esòrdiu, consolidende un'eventu chi si cheret presentare comente unu puntu de riferimentu pro sa valorizatzione de su territòriu, de sas traditziones identitàrias e de sa comunidade locale. Pro totu custu sa Pro Loco at programmadu unu primu atòbiu su 21 de maju a sas 7 de sero in sa Domo de su Parcu de carrera de Piemonte. Sa punna est sa de pònnere in parte sos protagonistas de su tessutu sotziale e produtivu in forma corale e partetzipativa. Sa cr...

S'assòtziu “Dialoghi con l’autore” sighit su caminu suo in sa literadura cuntemporànea cun un'atòbiu nou in Thiniscole. Lunis su 25 de maju, a sas 7 de sero, sa biblioteca comunale “Grazia Deledda” de carrera de Roma at a ospitare s'iscritore Ciriaco Offeddu pro sa presentada de su romanzu nou suo “Angelina”, imprentadu dae sos de Bompiani. S'eventu cumbinat cun su comintzu de una collaboratzione noa cun s'assòtziu Istellas Events cun punnas de trasformare sos libros in ocasiones de àtòbiu, de meledu e de partetzipatzione ativa in su territòriu. A pustis de sa resèssida de “Istella mea”, Offeddu torrat a esplorare s'universu feminile ispinghende·si galu prus a fundu in s'indàgine chi pertocat su raportu intre tràuma, memòria e identidade. Ambientadu tra sa Sardigna de su pustisgherra e s'Itàlia cuntemporànea, “Angelina” est unu romanzu a duas boghes, commovente e umanu a fundu. Protagonistas sunt Assunta e sa fìgia Angelina. Assunta est una pitzinna chi,...

  S'amministratzione comunale s’est preparende a inaugurare un’editzione noa de s’Estate Siniscolese cun unu programma chi at a animare su territòriu dae su 15 de làmpadas a su 20 de cabudanni de ocannu. S'obietivu printzipale est su de sa valorizatzione de sas traditziones e de s'identidade sarda punnende a fàghere crèschere s'atratividade de una zona chi bantat ammajos costerinos e chirros de intro prenos de istòria. Comente? Promovende atividades culturales, ricreativas e enogastronòmicas. Su bandu est abertu a una platea manna de operadores comente sos assòtzios iscritos a su Runts o a s'albu comunale e sos comitados locales ativos in intro de su tessutu sotziale thiniscolesu. Elencados comente ammissìbiles sos cuntzertos, sos ispetàculos teatrales, sos laboratòrios didàticos, sos cunvegnos literàrios, sas manifestatziones folclorìsticas e àteros apuntamentos de disaogu. Atentzione manna b’at pro sas sagras, cun organizatzione afidada pro intreu a sos comitados ...

Unu mangianu galanu caentadu dae unu sole beranile at mudadu sa costera intre sa Marina de Thiniscole e Santa Luchia in unu tapete umanu istèrridu pro sa paghe. Sàbadu coladu, istudiantes e dotzentes de su litzeu iscientìficu "Mialinu Pira" ant dadu vida a sa de 26 tapas de su "Giro d’Italia per la pace" faghende de una cale si siat die de iscola una letzione de tziviltade a chelu abertu. Su corteu coloradu est mòvidu dae carrera de Palermu, cursende sa passerella de linna costa-costa a sas dunas e a su mare, cun banderas “arcu de chelu” e unu messàgiu mannu de isperu. S'initziativa, coordinada dae sa professora Silvia Trentin, non fiat petzi una caminada simbòlica ma unu cantieri de solidariedade ativa. Su “Pira” at difatis aderidu a sa rete de sas iscolas de sa paghe, movende dae sos valores de s'artìculu 11 de sa Costitutzione e sustenende sas campagnas de Emergency contra a su riarmu. Custa caminada est parte de su progetu "La corsa contro la fame...

Sa de s'Istitutu "Luigi Oggiano" de Thiniscole fiat s’ùrtima data de sa missione sarda de Darya Majidi, imprendidora e ativista italo-iraniana, testimonial de su Progetu Margherita: unu giru chi at rugradu custos tretos non pro onorare ebbia sa memòria de Margherita Hack, ma pro semenare in sas generatziones noas su disìgiu de disafiare sos istereòtipos de gènere in sas carrieras Stem. In custu addòbiu finale, un’arresonanda riservada a sas istudiantes de s’istitutu thiniscolesu, Majidi at istèrridu sos cuntzetos de su paradigma suo de sas "6 C": cussèntzia, cultura, cumpetèntzias, coro, coràgiu e comunidade. «Non pongiais mente a chie bos narat chi sa tecnologia no est cosa chi bos cumpetet» , at esortadu Majidi, sutaliniende comente s'intelligèntzia artifitziale potzat oe prenare su chi partzit sos istùdios umanìsticos dae sos tècnicos. De cada manera, su messàgiu cuntenet in intro un’ammonestu cuncretu: s'automatzione minetzat sos traballos cun valore...

  Su cussìgiu regionale de sa Sardigna, cun una lege de su 1993, at istituidu ‘Sa Die de sa Sardigna’, una die intrea dedicada a s’identitate sarda. Issa afestat sa memòria colletiva de unu pòpulu chi, su 28 de abrile de su 1794, si fiat pesadu contra a sos abusos de su podere piemontesu, reclamende diritos, dignidade, autonomia e giustìtzia. No est petzi una ricurrèntzia istòrica: in custa die sa Sardigna reconnoschet a issa matessi che a una comunidade viva, capatza de custoire s'identidade pròpia e, a su matessi tempus, de l'annoare. Sa Die diventat gasi un'invitu a torrare a lèghere su passadu pro cumprèndere su presente, a agatare in sos gestos, in sos sìmbulos e in sas narratziones de eris sas raighinas chi galu oe sustentant sa cultura nostra. In custu sentidu est su filu chi ligat sa Die a sa manifestatzione ammanitzada dae su sòtziu “Cavalieris e Paristorias” in Torpè. Sas presentadas de sas caratzas traditzionales de Torpè, de s'òpera “Pretas” de Antonio Marra...

Su 27 de abrile de su 2026, a otantanoe annos dae sa morte de Antoni Gramsci, su pensamentu de su rivolutzionàriu de Abas est prus biu chi non mai, capatze de interrogare sas contradditziones de su presente nostru. Gramsci non fiat petzi unu polìticu cumpridu, ma fintzas un’osservadore atentu de sa chistione linguìstica. Pro issu su sardu non fiat unu dialetu segundàriu, ma sa limba profunda de sa terra sua. Si Gramsci aeret bìnchidu sa batalla sua forsis dìamus àere connotu un’àtera istòria pro sa limba sarda. Sos cumpàngios suos in sa Rùssia soviètica, a pustis de sa rivolutzione de su 1917, aiant dadu vida a sa polìtica de sa korenizacija, est a nàrrere sa rivitalizatzione e s’impreu ufitziale de sas limbas de minorias sutammìtidas dae su tzentralismu zarista russu. A banda sas evoluztiones de sas acontèssidas istòricas de su sèculu coladu (e si Gramsci aeret bìnchidu, oe prus de unu nde diat faeddare male), s’eredidade sua nos narat chi non b’at ematzipatzione polìtica sena unu rec...

Cras est su 28 abrile. Sa Die de sa Sardigna. In Cussìgiu regionale amus a assìstere a su matessi copione: parlatas istitutzionales rituales e formatadas e, si tenimus agigu de sorte bona, pagas paràulas in sardu a concruos de arresonu dae parte de chie, sas àteras dies de s'annu comùnicat petzi in italianu. In programma non b’est s'esecutzione de su Va’ Pensiero de Verdi (cosa chi ant fatu s’annu coladu e chi cun sa giagarada de sos piemontesos de su 1794 bi deghet comente una fita de ananas in intro de una seada). Ma est àteru chi cherimus nàrrere sustentende chi tocat a cambiare mùsica. Una vacàntzia bòida Ca cras, che a semper da cando b’est, tzelebramus sa "festa natzionale de su pòpulu sardu" serrende sas iscolas. Che chi sos antepassados nostros, cando chi fiant dispatzende·nche a sos funtzionàrios sabàudose de Castello, esserent gherrende pro intregare a sos pitzocos de unu cras una die de sonnu arretradu, una nadada in mare o unu brincu a su sartu in chirca d...